از اعتصاب تلگرافچی&zwnjها تا انقلاب مشروطه

به گزارش وبلاگ حساب و کتاب، رشد فعالیت اجتماعی و سیاسی توده های وسیع خلق در شکل ایجاد سازمان های علنی انقلابی دموکراتیک که اکثرا از طرف اهالی، به نام انجمن انتخاب می شد، منعکس می شد. این انجمن ها در آغاز کار به عنوان ارگان های نظارت بر صحت انتخاب نمایندگان مجلس اول به وجود آمد.

از اعتصاب تلگرافچی&zwnjها تا انقلاب مشروطه

در سال 1906 کارگران چاپخانه های تهران اولین اتحادیه کارگری ایران را تشکیل دادند. در سال 1907 جنبش اعتصابی کارگران و کارمندان ایران آغاز شد. در ماه مارس 1907 اعتصاب عمومی تلگرافچی ها که درخواست اضافه دستمزد و مطالبات دیگری داشتند، در گرفت.

در سال 1908 چند بار در موسسات ماهیگیری لیانوزوف در بحر خزر، عصیان و اعتصابات کارگری به وقوع پیوست که برای سرکوبی آن ها مقامات دولتی مجبور شدند که دسته های قزاقان ایرانی را اعزام کنند. در طی سال های 1910-1908 کارگران بندرانزلی، باربران و قایقرانان اعتصاب کردند.

در تهران درشکه چی ها، کارگران چاپخانه ها، کارکنان تراموا ها و کارمندان وزارتخانه ها در اعتصابات شرکت کردند. کارگران ایرانی در تشکیل انجمن انقلابی و دموکراتیک مجاهدان که از لحاظ خصلت و برنامه خیلی شبیه به سازمان های سوسیال دموکراتیک بود، شرکت فعالانه ای داشتند.

در سال 1907 در ایران اولین گروه های سوسیال دموکراتیک به وجود آمدند. سازمان های مجاهدان غیرعلنی بود. این سازمان ها برای اولین بار در سال 1905 در ماورای قفقاز و شهر های شمالی ایران به وجود آمد و به طور عمده از انقلابیون خرده بورژوازی، تجار، روحانیون درجه دوم و خرده مالکان، پیشه وران، دهقانان و کارگران تشکیل می شد.

سازمان های مجاهدان زیر نفوذ شدید جنبش انقلابی روسیه قرار داشتند با انقلابیون ماورای قفقاز مربوط بودند. هدف و وظایف جمعیت مجاهدان در برنامه آن که در ماه سپتامبر سال 1907 در شورای کنندگان سازمان های مجاهدان در مشهد به تصویب رسید، منعکس شده بود.

در این برنامه مطالبات زیر عنوان شده بود: تامین حق انتخابات عمومی با رای مساوی مخفی و مستقیم، تامین هفت نوع آزادی که بعضی از آن ها عبارت بود از آزادی بیان، مطبوعات، اجتماعات، آزادی فردی و آزادی اعتصاب و همچنین مصادره اراضی شاه، بازخرید زمین های خوانین و تقسیم آن ها بین دهقانان، هشت ساعت کار روزانه، تغییر سیستم مالیاتی به وسیله بستن مالیات تصاعدی بر ثروت، تعلیمات عمومی اجباری و سایر خواست های دموکراتیک.

اما لازم است خاطرنشان شود که در نتیجه تفوق عناصر خرده بورژوازی در انجمن مجاهدان، عقاید و روش هایی که برای تکامل جنبش انقلابی مضر و اشتباه آمیز بود شیوع داشت.

سکتاریسم، توطئه و ترور فردی

مجاهدان چند عمل تروریستی را علیه مرتجعان انجام دادند (قتل اتابک اعظم در ماه آگوست سال 1907 و سوءقصد به محمدعلی شاه در فوریه سال 1908 و...). مجاهدان در نخستین سال های انقلاب دسته های مسلح گارد انقلابی را که دسته های فدائیان نامیده می شد، از افراد داوطلب تشکیل دادند. این دسته های فدایی از دهقانان، کارگران، تهیدستان شهر و خرده بورژوازی تشکیل می شدند.

انقلابیون ماورا قفقاز در امر تشکیل دسته های فدایی به مجاهدان کمک شایان ملاحظه کردند. دسته های فدایی، نیروی مسلح اصلی انقلاب ایران شد.

رشد فعالیت اجتماعی و سیاسی توده های وسیع خلق در شکل ایجاد سازمان های علنی انقلابی دموکراتیک که بیشترا از طرف اهالی، به نام انجمن انتخاب می شد، منعکس می شد. این انجمن ها در آغاز کار به عنوان ارگان های نظارت بر صحت انتخاب کنندگان مجلس اول به وجود آمد.

اولین انجمن ایران در سال 1906 در تبریز به وجود آمد. در انتخابات این انجمن قشر های وسیع سکنه تبریز در محلات شهر شرکت کردند. نفوذ و اعتبار انجمن تبریز به زودی چنان بالا گرفت که در واقع به ارگان قدرت غیررسمی انتخابی مبدل شد و محمدعلی، ولیعهد و حاکم آذربایجان، به شناسایی و رعایت آن ناچار شد.

انجمن تبریز در نوامبر سال 1906 با استظهار به پشتیبانی توده های وسیع از طرف حکومت آذربایجان شناخته شد و بر اعمال حکومت عملا نظارت می کرد. در تبریز حکومت خاص دوگانه حاکم و انجمن به وجود آمد. انجمن تبریز اغلب علنا به ماموران شاه مخالفت می ورزید و به رغم آن ها مستقلا اقداماتی به عمل می آورد که با منافع توده های وسیع مردم هماهنگی داشت. انجمن نرخ نان و گوشت را تثبیت کرد.

مقیاس واحد اوزان را اصلاح کرد، محتکران را تحت تعقیب قرار داده ذخیره، گندم آن ها را مصادره و بین مستمندان تقسیم می کرد و کنندگان خود را برای کار های انقلابی میان شهریان و روستائیان به اطراف آذربایجان می فرستاد. باید متذکر شد که انجمن تبریز مانند اغلب انجمن های دیگر از لحاظ ترکیب اعضا و خصلت فعالیت خود یک سازمان بورژوازی بود.

در اوت سال 1907 انجمن تبریز از قبول والی جدید آذربایجان، شاهزاده فرمانفرما، که از طرف شاه منصوب شده بود، امتناع کرد. انجمن تبریز به وسیله کنندگان تبریز، مجلس را پی درپی تحت فشار قرارداده بعضی اقدامات مترقی و برکناری مرتجعان را از مقامات مهم دولتی و اقدامات نظیر آن را مطالبه می کرد.

24 اوت 1908 کارتویک سفیر روس در ایران در گزارش خود به پترزبورگ وضع تبریز را در اواخر ژوئیه سال 1907 چنین توصیف کرد. تمام قدرت از مدت ها قبل عملا در دست انجمن محلی است که متنفذتر از سایر انجمن های ایران است و در تهران شعبه ای دارد که کلیه وکلای مجلس گوش به فرمان آنند.

به دنبال انجمن تبریز در سایر شهر ها و نواحی ایران نخست در شمال و سپس در جنوب، در تهران، رشت، مشهد، شیراز، اصفهان، کرمان، بندربوشهر، بندرعباس، سیستان و شهر های دیگر انجمن های دیگری به وجود آمد. به زودی در سراسر ایران شهر یا ناحیه کم اهمیتی باقی نماند که انجمن نداشته باشد.

به موازات انجمن های شهر ها و نواحی که در قلمرو شهر و ناحیه خود مشغول به کار می شد، انجمن های دیگری به صورت کلوب های سیاسی و اتحادیه های صنفی و کشاورزی و جمعیت های نوع دیگر به وجود می آمد. در کشور تعداد کثیری انجمن ایجاد شد و تنها در خود تهران 140 نوع انجمن وجود داشت. این انجمن ها وسیع ترین قشر های توده مردم را در برمی گرفت، مثلا در جیرفت ولایت کرمان، انجمن غلامان آزاد تشکیل شد.

در تهران انجمن خدمتگزاران سفارتخانه ها، کنسولگری هایی خارجی به وجود آمد و در بندر لنگه (خلیج فارس) انجمن های شیعه و سنی تاسیس شد. عناصر مرتجع کوشیدند از این شکل سازمان ها استفاده کرده و در مقابل انجمن های انقلابی دموکراتیک، انجمن های ارتجاعی به وجود آورند.

پس شاهزادگان قاجار انجمن قاجاریه را تشکیل دادند و در بسکمک از شهر های ایران انجمن های ملاکان و تجار بزرگ به وجود آمد. این انجمن ها با حکومت همکاری و با انجمن های انقلابی دموکراتیک مخالفت می کردند. مطبوعات نیز در سال های انقلاب مشروطه ایران رشد بی سابقه ای یافت.

فقط از سال های اول انقلاب تا کودتای ضد انقلابی 1908 بیش از 150 روزنامه و مجله در ایران منتشر می شد. پس از خلع محمدعلی شاه در سال 1909 همچنین پیش از 100 روزنامه در کشور انتشار می یافت. روزنامه ها و مجلات نه تنها در تهران و سایر شهر های بزرگ ایالتی مانند تبریز، رشت، مشهد، اصفهان و شیراز بلکه در شهر های کوچک تر مانند همدان، یزد، کرمان، اردبیل و خوی نیز منتشر می شد.

بیشتر این روزنامه ها عمر کوتاهی داشتند و پس از انتشار چند شماره تعطیل می شدند. اما بعضی دیگر سال های متمادی برقرار بوده و خوانندگان نسبتا وسیعی داشتند، مثلا روزنامه مجلس که گزارش جلسات مجلس در آن به چاپ می رسید از 7 تا 10 هزار نسخه تیراژ داشت. یکی دیگر از روزنامه های موردپسند عموم صوراسرافیل بود که تیراژ آن تا 5 هزار و 500 نسخه می رسید.

منبع: تاریخ انقلاب مشروطه، میخائیل ایوانف

منبع: فرادید

به "از اعتصاب تلگرافچی&zwnjها تا انقلاب مشروطه" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "از اعتصاب تلگرافچی&zwnjها تا انقلاب مشروطه"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید